Doların Ortadoğu’daki hakimiyeti neden azalıyor?

Irak’ın Amerikan Doları ile işlemleri yasaklaması, Körfez ülkelerinin de petrol ticaretini dolarla yapmaktan vazgeçmeye yönelik adımlar atması, yeni bir döneme işaret ediyor. Peki bu hamlelerin gerisinde ne yatıyor?

Irak’ta bu hafta araba ya da ev almayı planlayanlar büyük bir şok yaşadı. Çünkü Irak hükümeti geçen Pazar günü Amerikan Doları ile işlem yapılmasının yasaklandığını duyurdu.

Oysa Irak Dinarı’nın sürekli değer kaybetmesi nedeniyle yüksek meblağlı alım satımlarda dolarla işlem yapılıyordu. Ev ya da araba almak isteyenler çantalar dolusu dinar yerine dolar kullanılıyordu. Ortadoğu’da Amerikan Doları, eğer elinizde yeterince dirhem, dinar, riyal ya da sterlin yoksa, sahip olunabilecek en iyi para birimi olarak kabul gördü onlarca yıl.

ABD’li yetkililer, yaptırım uygulanan ancak pek çok Iraklı siyasetçinin örtülü olarak desteklediği İran’a Irak üzerinden çok fazla nakit dolar sokulmasından endişe duyuyor. Bu nedenle de Irak’a dolar girişini zorlaştırmaya yönelik adımlar atıyordu. Engellemelerin yol açtığı dolar kıtlığı, ABD para birimine sabitlenmiş olan Irak Dinarı’nın değerinde dalgalanmalara yol açtı. Bunu da geçen hafta ilan edilen dolar yasağı izledi. Şubat ayında Irak zaten yine kısmen döviz krizinin etkisiyle Çin ile ticaretini dolar yerine yuan ile yapacağını açıklamıştı.

Alternatif arayışı

Suudi Arabistan Maliye Bakanı, bu yılın başında ülkesinin euro ve Çin para birimi yuan da dahil olmak üzere farklı para birimleri kullanarak petrol satmaya “açık” olduğunu duyurdu. Birleşik Arap Emirlikleri de Hindistan ile ticaretin Hint para birimi rupisi ile yapacağını açıkladı. Japon para birimi yen cinsi tahvil ihraç eden Mısır ise yuan cinsinden tahvil ihraç etmeyi planladığını bildirdi.

Ayrıca Mısır, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Cezayir, ve Bahreyn gibi Ortadoğu ülkeleri, Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın oluşturduğu ve jeopolitik bir blok olan BRICS’e katılmak istediklerini açıkladılar. Rusya, bu ittifakın Haziran ayında yapılacak toplantısında üyeler arasında sınır ötesi ticaret için yeni bir tür para biriminin oluşturulmasının tartışılacağını duyurdu.

Öte yandan BAE, 2021’den bu yana İsviçre merkezli Uluslararası Ödemeler Bankası tarafından yürütülen bir pilot projede de yer alıyor. Bu proje, doları baypas edebilecek dijital, sınır ötesi ödemeleri inceliyor. Projede Tayland, Hong Kong ve Çin de yer alıyor.

Doların işi bitti mi?

Amerikan Doları’na alternatif arayışları son dönemde gazetelerin manşetlerine taşındı. New York Times, “Doların hakimiyeti tehlikede mi?” başlığıyla gelişmeleri mercek altına alırken Financial Times “Çok kutuplu para birimi dünyasına hazırlanın” çağrısında bulundu. Bloomberg ise gelişmeleri “Dedolarizasyon nefes kesici hızda gerçekleşiyor” sözleriyle değerlendirdi.

Bloomberg’in haberine göre dolar 1970’li yılların sonunda dünya genelindeki resmi döviz rezervlerinin yüzde 85’ini, 2001 yılında yüzde 73’ünü oluştururken, günümüzde bu oran yüzde 58’e geriledi. Bununla birlikte uzmanlar dolardan uzaklaşma hızının iddia edildiği kadar hızlı gerçekleşmediği görüşünde.

Körfez’de dolar hâlâ hüküm sürüyor

1970’lerden bu yana petrol üreticisi Körfez ülkelerinin ABD ile ortaklığı var. Güvenliği ABD sağlıyor, Suudi Arabistan ve BAE gibi ülkeler de petrol ihraç ediyor. O yıllarda çoğu Körfez ülkesinin petrol ticaretinin dolar ile yapılması konusunda ABD ile anlaşmaya varması, doların dünya petrol ticaretinde para birimi olarak sabitlenmesine yol açtı.

Peki artık bu dönem sona mı eriyor? New York’taki Syracuse Üniversitesi öğretim üyelerinden Profesör Daniel McDowell, DW’nin “Arap liderlerinin açıklamaları Ortadoğu’da dolar devrinin sona erdiğine mi işaret ediyor?” sorusunu yanıtlarken “Açıklamaları yapmak kolay, eyleme geçmek daha zor” dedi.

McDowell, “Suudi Arabistan gibi petrol üreticisi ülkeler için bu tür açıklamaları yapmak aynı zamanda ABD’nin ilgisini çekmek için de bir vesile. Çin ile flört etmek, Amerikalı siyasi karar alıcılarının Körfez ülkelerinin çıkarlarına daha fazla ilgi göstermesini sağlayabiliyor” diye konuştu.

McDowell, Amerikan dolarının bir gün hakimiyetini yitirme ihtimalini dışlamıyor. Şakayla karışık bir dille, “Tüm imparatorluklar eninde sonunda çöker” yorumunu yapan McDowell, “Şimdilik bu açıklamaların çoğu sembolik ve siyasi. Göreceğimiz herhangi bir değişim marjinal ve yavaş olacaktır” dedi.

Ukrayna savaşının etkileri

DW’nin konuştuğu uzmanlar Ortadoğu’da yaşanan bu gelişmelerde iki etkenin rol oynadığı görüşünde. Birincisi Ukrayna savaşı ile ilgili.

“ABD’nin Finansal Yaptırımları ve Dolara Karşı Uluslararası Tepki” başlıklı bir kitabı bulunan Profesör McDowell, ABD’nin dış politikada doları bir silah olarak kullanması nedeniyle rakiplerinin iktisadi faaliyetlerini diğer para birimlerine kaydırdıklarına işaret ediyor.

Londra merkezli Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü uzmanlarından Hasan Alhasan da “Şu anda Ortadoğu ve Asya’daki ülkeler üzerinden çok fazla Rus parası gidiyor” derken bu ülkelerin ABD ve Avrupa’nın Rusya’ya karşı yaptırımlarını uygulamayan ülkeler olduklarını hatırlatıyor.

Ancak Rusya’ya yönelik yaptırımların daha da sertleşmesi, ikincil yaptırımlara dönüşmesi, bu ülkeleri de yaptırımlara uymak zorunda bırakabilir. Aksi takdirde kendileri de bu yaptırımlara hedef olabilir. Amerikalı Profesör McDowell, bu nedenle bölgedeki ülkelerin dolardan radikal bir şekilde uzaklaşmaya henüz hazır olmasalar da bir arayış içerisinde olduklarını anlatıyor.

Bölge ülkelerinin petrol endişesi

Hasan Alhasan, bazı Ortadoğu ülkelerinin dolardan uzaklaşmak istemesinde bir diğer etkenin daha rol oynadığına işaret ediyor.

Alhasan, “ABD’nin, Rusya’nın çıkarlarını hedef almak için, küresel petrol piyasasının kurallarını yeniden yazmaya giriştiğini düşünenler var. Ve bu Arabistan için stratejik bir tehdit oluşturuyor” dedi. 

Mart ayında Suudi Arabistan Enerji Bakanı Abdülaziz bin Salman, herhangi bir ülkenin Suudi petrol ihracatına Rusya’ya yapıldığı gibi bir fiyat sınırlaması getirmeye çalışması halinde, ülkesinin artık bu ülkeyle ticaret yapmayacağını söyledi. Bir gün sonra Cezayir enerji bakanı da aynı endişe nedeniyle bu açıklamayı yineledi.

İtalya’daki Avrupa Avrupa Üniversitesi Enstitüsü’nden ekonomi Profesörü Maria Demertzis, yaptırımlar devam ettiği müddetçe dolardan uzaklaşmanın süreceği görüşünde. Aynı zamanda düşünce kuruluşu Bruegel’in uzmanlarından olan Demertzis, bazı ülkeler doları baypas etmek istese de, bunun hızla gerçekleşemeyeceğini, mevcut sistemi, altyapıyı ikame edecek alternatiflerin zaman alacağını da de sözlerine ekledi.

Bankacılık sisteminin önemi

Demertzis, “Örneğin Hindistan’daysanız ve Şili’ye bir şey satmak istiyorsanız, bunu muhtemelen dolar üzerinden yaparsınız. Ancak bunu sadece bir ürünü dolar cinsinden daha kolay fiyatlandırabileceğiniz için yapmazsınız. Bunu aynı zamanda işlemi gerçekleştirmek için ABD doları altyapısını kullandığınız için de yaparsınız” sözleriyle ABD’nin sunduğu güvenilir altyapıya, bankacılık sistemine dikkat çekti.

Bu arada ABD ve Avrupa’nın Rusya merkez bankasının rezervlerini dondurmuş olması, Ortadoğu’da da endişeye yol açmış durumda. Ortadoğu uzmanı Hasan Alhasan, bu nedenle bölge ülkelerinin çok kutuplu bir dünyaya hazırlık yapmakta olduklarını, bu yolla hem dolarize edilmiş bölgelerin içinde ve aynı zamanda dışında hareket etmeyi hedeflediklerini aktardı.

 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

slotbar
superbahis
timebet
tipobet
tumbet
vdcasino
vevobahis
bahiscom
casibom giriş
lidyabet giriş
lidyabet
jojobet
betmarlo giriş
marsbahis giriş
betcup giriş
bets10
Asyabahis
betmoon
betnano
limanbet
dinamobet
1xbet
nakitbahis
ngsbahis
bahigo
onwin
paribahis
perabet
piabet
pinup
pulibet
redwin
sahabet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
piabet
pulibet
sahabet
bahigo
limanbet
makrobet
mariobet
meritking
mobilbahis
mostbet
cratosslot
sekabet
dinamobet
bahigo
perabet
ngsbahis
onwin
bahiscom
paribahis
belugabahis
tipobet
bahigo
onwin
bahigo
betcup
matbet
mariobet
mariobet
setrabet giriş
supertotobet giriş
tarafbet giriş
tipobet giriş
tulipbet giriş
tümbet giriş
vdcasino giriş
winxbet giriş
betpark
betroad
bets10
bettilt
betvole
casibom
casinomaxi
casinoper
dinamobet
grandpashabet
goldenbahis
holiganbet
hovardabet
imajbet
interbahis
jojobet
asyabahis
bahsegel giriş
bahsegel giriş
casibom giriş
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
betvole
casibom
bets10
casinomaxi
casinomaxi
casinoper
cratosslot
dinamobet
dumanbet
grandpashabet
superbetin
sekabet giriş
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
superbet
tarafbet
tipobet
tulipbet
tumbet
winxbet
neyine
noktabet
norabahis
oleybet
onbahis
onwin
orisbet
padisahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
pokerbeta
polobet
pusulabet
redwin
kralbet
ligobet
mariobet
limanbet
limanbet
matadorbet
matbet
meritking
milanobet
milosbet
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
gobahis
gorabet
hilbet
ikimisli
Abdulla62630105
jetbahis
jojobet
klasbahis
betpark
betpas
betper
interbahis
goldenbahis
betcup
slotbar
asyabahis
xslot
restbet
rexbet
rokubet
romabet
sahabet
savoybet
sekabet
setrabet
supertotobet
superbet
tipobet
tarafbet
tulipbet
tumbet
winxbet
vdcasino
markajbet
asyabahis
slotbar
xslot
rexbet
romabet
sahabet
savoybetting
savoybetting
sekabet
setrabet
venüsbet
winxbet
orisbet
padişahbet
palacebet
paribahis
parmabet
perabet
piabet
pinup
polobet
pusulabet
redwin giriş
kralbet
kordonbet
ligobet
matadorbet
matbet
milanobet
milosbet
mobilbahis
mostbet
mrbahis
nakitbahis
extrabet
favoribahis
favorisen
gobahis
gorabet
grandpashabet
hilbet
ikimisli
imajbet
intobet
jasminbet
jetbahis
jojobet
klasbahis
betorspin
betpark
betpas
betper
betroad
betsat
bettilt
betturkey
betvole
casibom
casinovale
celtabet
dinamobet
discountcasino
dumanbet
elexbet
elitbahis
Deneme bonusu veren siteler
denizli escort
Deneme bonusu veren siteler
Deneme bonusu veren siteler
avcılar escort
esenyurt escort
bahçeşehir escort
beylikdüzü escort
bakırköy escort
halkalı escort
şirinevler escort
şişli escort
istanbul escort
esenyurt escort
avcılar escort
tarafbet
betist giriş
showbet
xslot giriş
favorislot
barn festival
pragmatic slot oyunları
radissonbet
egt oyna
betmarlo
floating dragon oyna
bonus hunt" rel="dofollow">bonus hunt">bonus hunt
aresbet
tombala oyna
wild wild riches oyna
betibom
dog house megaways
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
wild west gold oyna
markaj giriş
trwin giriş
altıncasino
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
diyarbet
sugar rush oyna
hiperwin
sweet bonanza oyna
diyarbet
diyarbet
mrbahis
favorislot
markaj giriş
trwin
big bass bonanza oyna
gates of olympus oyna
egt oyna
favorislot
markaj giriş
trwin
betingo
bahisbudur
casi pol
casipol giriş
casipol giriş
casipol
casipol
romabet
mrbahis
casipol şikayetvar
casipol giriş
casipol twitter
casipol şikayet
casipol
casipol güncel giriş
casipol güncel
casipol giriş
casipol girişi
esenyurt escort
Pendik Escort
pendik escort
ultrabet